Vì sao đổi SIM sang điện thoại mới phải xác thực khuôn mặt?

Sử dụng một số điện thoại hơn 10 năm và đã hoàn tất đăng ký SIM chính chủ, Lê Thanh (Hoàng Mai, Hà Nội) bất ngờ khi biết mình sẽ phải quét khuôn mặt mỗi khi chuyển sang thiết bị mới. “Số điện thoại của tôi, chỉ đổi máy thì sao phải xác thực lại?”, Thanh thắc mắc. Đây cũng là câu hỏi được nhiều người đặt ra khi thời hạn áp dụng quy định mới cận kề.

Theo cơ quan quản lý, câu trả lời nằm ở những chiếc SIM tưởng như chính chủ, nhưng thực tế có thể đang nằm trong tay một người dùng khác. Luật Viễn thông 2023 và Nghị định 163 quy định người đứng tên thuê bao phải chịu trách nhiệm trước pháp luật đối với số điện thoại của mình. Tuy nhiên, việc cho mượn, chuyển nhượng SIM không đúng quy định vẫn diễn ra, kéo theo nhiều hệ lụy về an ninh, trật tự và lừa đảo trên không gian mạng.

Cuối tháng 5, Phòng Cảnh sát hình sự Công an tỉnh Hưng Yên khởi tố 5 bị can về hành vi mua bán trái phép thông tin tài khoản ngân hàng. Nhóm này dụ dỗ, lôi kéo nhiều thanh niên 18-20 tuổi sử dụng thông tin cá nhân để đăng ký SIM điện thoại chính chủ. Sau đó, chúng lập “công ty ma”, mở hơn 100 tài khoản ngân hàng doanh nghiệp, chuyển SIM và tài khoản cho người khác ở Campuchia sử dụng, thu lợi bất chính gần 500 triệu đồng.

Trước đó, công an Đà Nẵng cũng phá một đường dây sử dụng hệ thống máy chủ, thiết bị tin học và SIM điện thoại không chính chủ để tạo hàng loạt tài khoản Telegram, Viber, Tinder, Zalo... phục vụ lừa đảo và tổ chức đánh bạc. Những vụ việc này cho thấy SIM không chính chủ vẫn là mắt xích quan trọng trong nhiều hành vi vi phạm pháp luật.

Chia sẻ với VnExpress, đại diện Cục Viễn thông cho biết hiện vẫn tồn tại tình trạng SIM đăng ký đầy đủ thông tin nhưng người sử dụng không phải là chủ thuê bao. Có trường hợp thông tin cá nhân bị sử dụng trái phép để đăng ký SIM rồi bán cho người khác. Cũng có trường hợp người dùng bỏ SIM nhưng quên hủy dịch vụ, vô tình tạo cơ hội để kẻ xấu lợi dụng.

Giải bài toán SIM không chính chủ

Năm 2023, các nhà mạng đã đối soát hơn 125 triệu thuê bao. Kết quả, 17 triệu thuê bao phải xử lý, trong đó 6 triệu thuê bao bị chặn và 11 triệu thuê bao được chuẩn hóa thông tin. Dù vậy, theo Cục Viễn thông, SIM rác và SIM kích hoạt sẵn “đã giảm mạnh nhưng vẫn diễn biến phức tạp”.

Trong đợt tổng rà soát SIM chính chủ năm 2026, chỉ sau hơn một tháng triển khai, từ giữa tháng 4 đến nay, hơn 2 triệu số điện thoại đã được chính người sử dụng xác nhận không phải của mình. Các số này sau đó bị khóa một chiều.

Trước đây, việc xử lý SIM không chính chủ thường được thực hiện thông qua các đợt rà soát diện rộng. Chính sách mới thay đổi cách tiếp cận: chỉ xác thực lại SIM khi chuyển thiết bị, thay vì yêu cầu tất cả thuê bao cùng xác thực định kỳ. Đó là lý do dẫn tới quy định xác thực khuôn mặt khi đổi SIM sang điện thoại mới.

Cụ thể, hệ thống sẽ yêu cầu người dùng xác thực sinh trắc học bằng khuôn mặt. Quy trình này được thiết kế đơn giản, tương tự việc đăng nhập tài khoản ngân hàng hoặc ứng dụng VNeID trên điện thoại mới.

Theo nghiên cứu thị trường của Counterpoint Research và IDC, người dùng di động trung bình đổi thiết bị sau khoảng 3-4 năm. Vì vậy, một chuyên gia viễn thông cho rằng với quy định mới, đa số người dùng sẽ chỉ phải xác thực lại trong những thời điểm thực sự cần thiết, thay vì bị làm phiền thường xuyên như trước.